بیشتر ابزارهای محاسبهٔ نیروگاه خورشیدی یک سؤال می‌پرسند که سرمایه‌گذار جوابش را نمی‌داند: «چند کیلووات می‌خواهید؟»
کسی که تازه وارد این حوزه میشود معمولاً ظرفیت موردنظرش را نمی‌داند؛ بودجه‌اش را می‌داند. می‌داند ده میلیارد تومان دارد و میخواهد بفهمد با آن چه چیزی ساخته میشود و کی برمی‌گردد.
ماشینحساب سود نیروگاه خورشیدی نماد نیرو دقیقاً برعکس بقیه کار میکند: شما سرمایه را وارد میکنید، ابزار ظرفیت و سود را به شما می‌گوید. این مقاله توضیح میدهد چطور از آن استفاده کنید، خروجی‌اش را چطور بخوانید، و کجا نباید به آن تکیه کنید.
سه ورودی اصلی
۱. سرمایهٔ موردنظر
عددی که می‌خواهید وارد پروژه کنید. دکمه‌های آماده‌ای هم هست — از یک میلیارد تا دویست میلیارد تومان — که کار را سریع میکند.
زیر کادر، همان عدد به حروف نوشته میشود. این عمدی است: در ارقام میلیاردی، یک صفر کم یا زیاد به‌راحتی از چشم می‌افتد و کل نتیجه را بی‌معنا میکند.
۲. نوع نصب: زمینی یا پشتبامی
مهم‌ترین انتخاب کل صفحه، و جایی که بیشترین اشتباه رخ میدهد.
- زمینی — نیروگاه مستقل روی زمین. آمادهسازی محوطه، فونداسیون، حصار و جاده هم در هزینه هست.
- پشت‌بام — روی سولهٔ موجود یا ساختمانی که دارید. این هزینه‌ها یا وجود ندارند یا قبلاً پرداخت شده‌اند، پس هر کیلووات حدود ۷ درصد ارزان‌تر تمام میشود.
چقدر فرق میکند؟ با همان هفتاد میلیارد تومان:
| نوع نصب | ظرفیت قابل احداث | دورهٔ بازگشت (بورس انرژی) |
|---|
| زمینی | حدود ۶۶۷ کیلووات | حدود ۶٫۸ سال |
| پشتبامی | حدود ۷۱۷ کیلووات | حدود ۶٫۲ سال |
حدود ۷ درصد ظرفیت بیشتر با همان پول، و دو و نیم برابر فضای کمتر. این فاصله در ماشینحساب کوچک به نظر می‌رسد، ولی دو هزینه را نشان نمی‌دهد که فقط پروژهٔ زمینی دارد: قیمت خود زمین و هزینهٔ اتصال به شبکه.
این دو را ماشینحساب عمداً وارد نمی‌کند، چون از زمینی به زمین دیگر چند برابر فرق می‌کنند: زمینی که در اختیار دارید و کنار پست است تقریباً هزینهٔ اضافه ندارد، و زمین خریدنی دور از شبکه می‌تواند ده‌ها میلیارد تومان روی هر مگاوات بگذارد. پیش از خرید زمین، فاصله تا شبکه را استعلام بگیرید؛ اثرش بر بازگشت سرمایه در هزینهٔ اتصال به شبکه با عدد آمده است.
۳. منطقه
پتانسیل فتوولتائیک منطقه را تعیین میکند، یعنی هر کیلووات ظرفیت سالانه چقدر برق میدهد:
| منطقه | تولید سالانهٔ هر کیلووات |
|---|
| یزد، کرمان، خراسان جنوبی، سمنان | ۱٬۸۵۰ کیلووات‌ساعت |
| اصفهان، فارس، سیستان، خراسان رضوی، قم | ۱٬۷۵۰ کیلووات‌ساعت |
| تهران، مرکزی، آذربایجان، خوزستان، هرمزگان | ۱٬۶۰۰ کیلووات‌ساعت |
| گیلان، مازندران، گلستان، اردبیل | ۱٬۳۵۰ کیلووات‌ساعت |
گروه‌بندی بر مبنای پتانسیل فتوولتائیک است نه تابش، و این دو همیشه یک ترتیب ندارند: استان‌های گرم جنوبی مثل سیستان، خوزستان و هرمزگان آفتاب بیشتری می‌گیرند ولی گرما و غبار بخشی از آن را پس می‌گیرد، پس پایین‌تر از فلات مرتفع و خنک‌تر یزد و کرمان می‌نشینند.
هر عدد از ضرب ساعت تابش مفید روزانه در ۳۴۵ روز در می‌آید — مثلاً کرمان: ۵٫۳۶ × ۳۴۵. سیصدوچهل‌وپنج روز، نه سیصدوشصت‌وپنج، چون ابر، گردوغبار، شست‌وشو و توقف‌های نگه‌داری از تقویم کم می‌شوند.
این اعداد خروجی خالص‌اند، نه تابش خام: افت گرما، غبار، کابل و بازده اینورتر در آن‌ها لحاظ شده. اگر جایی عدد ۲٬۲۰۰ یا ۲٬۵۰۰ دیدید، آن تابش است نه برق تحویلی، و برآوردی که رویش ساخته شود حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد خوش‌بینانه است.
خواندن خروجی
سه عدد بالای نتیجه:
ظرفیت قابل احداث — چند کیلووات با این سرمایه ساخته میشود.
تولید سال اول — کیلووات‌ساعت در سال. «سال اول» مهم است: پنل هر سال حدود ۰٫۷ درصد افت میکند و سال بیستم حدود ۸۷ درصد سال اول تولید میکند. محاسبه این افت را در تمام بیست سال لحاظ میکند.
زمین یا سقف لازم — بر مبنای ۶ مترمربع بر کیلووات برای پشت‌بام و ۱۵ مترمربع برای زمینی. تفاوت به فاصلهٔ بین ردیف‌هاست که در نیروگاه زمینی برای جلوگیری از سایه‌اندازی لازم است.
زیر ظرفیت، یک بازه هم آمده است: ظرفیتی که با کمترین و بیشترین هزینهٔ متعارف هر کیلووات ساخته میشود. بخش «مبنای هزینهٔ احداث» هم می‌گوید هر مگاوات با چه عددی حساب شده — حدود ۱۰۵ میلیارد تومان برای زمینی و حدود ۹۷٫۶ میلیارد روی سقف سوله.
در جدول مسیرهای فروش هم بازگشت سرمایه دو عدد دارد: یکی از روز اتصال به شبکه، و یکی با احتساب مدت ساخت. عدد دوم آن چیزی است که سرمایه‌گذار با آن کار دارد، چون پول از روز اول خوابیده ولی نیروگاه تا سنکرون‌شدن درآمدی ندارد.
برآورد پشتبامی هم بر مبنای شیب استاندارد ۳۰ درجه است؛ روی سقف تخت یا شیب‌دار، تولید از این کمتر میشود.
اینجا یک کاربرد معکوس هم هست که کم استفاده میشود: اگر می‌دانید چقدر فضا دارید، عدد سرمایه را آن‌قدر تغییر دهید تا مساحت خروجی با فضای شما بخواند. این‌طور از فضا به بودجه می‌رسید.
مهم‌ترین بخش: جدول روش‌های فروش برق
پایین خروجی، جدولی هست با عنوان «آورده، به تفکیک روش فروش برق». اگر قرار باشد فقط یک چیز از این صفحه ببینید، همین است — چون مسیر فروش بیشتر از هر متغیر دیگری روی سود اثر می‌گذارد.
سه مسیر:
خرید تضمینی ساتبا — قرارداد بیست ساله با نرخ مصوب. درآمد قابل پیش‌بینی، خریدار دولت، مسیر اداری جاافتاده. در عوض نرخش پایین‌تر است و پله‌ای: تا ۲۰۰ کیلووات یک نرخ، از ۲۰۰ کیلووات تا یک مگاوات نرخی پایین‌تر، و بالای یک مگاوات اصلاً نرخ مصوب ندارد.
بورس انرژی (تابلوی سبز) — فروش مستقیم به صنایع. نرخ بهمراتب بالاتر، ولی توافقی و بدون تضمین؛ باید خریدار پیدا کنید.
خودمصرفی صنعتی — صنعت برای خودش می‌سازد. درآمد مستقیم ندارد؛ ارزشش برابر هزینه‌ای است که دیگر نمی‌پردازد. بالاترین ارزش به ازای هر کیلووات‌ساعت، به شرط اینکه تولید و مصرف هم‌زمان باشند.
برای همان ده میلیارد تومان روی پشت‌بام در منطقهٔ پرتابش:
| مسیر | درآمد سال اول | دورهٔ بازگشت |
|---|
| خرید تضمینی ساتبا | حدود ۱٬۱۰۰ میلیون تومان | حدود ۱۱ سال |
| بورس انرژی | حدود ۱٬۷۹۰ میلیون تومان | حدود ۶٫۲ سال |
| خودمصرفی صنعتی | حدود ۲٬۲۴۰ میلیون تومان | حدود ۴٫۹ سال |
ده میلیارد تومان روی سقف حدود ۱۰۲ کیلووات می‌سازد. تفاوت سطر اول و آخر، با تجهیزات یکسان و ظرفیت یکسان، بیش از دو برابر است. بورس و خودمصرفی تا پارسال یک عدد داشتند؛ حالا جدا شده‌اند، چون نرخ بورس میانگین معاملات واقعی تابلوی سبز است و خودمصرفی برابر تعرفه‌ای که صنعت دیگر نمی‌پردازد. تفصیل هر مسیر در نرخ خرید برق خورشیدی ۱۴۰۵ آمده است.
فرض‌های پیشرفته: کِی بازشان کنید
بخش «فرض‌های پیشرفته» دو عدد دارد که معمولاً لازم نیست دست بزنید — مگر اینکه استعلام قیمت واقعی داشته باشید:
هزینهٔ احداث (میلیون تومان بر کیلووات؛ پیش‌فرض ۱۰۵ برای زمینی و حدود ۹۷٫۶ روی سقف) — همان «میلیارد تومان بر مگاوات» است و کلید در دست حساب میشود: پنل، اینورتر، سازه، کابل و تابلو، نصب و آمادهسازی محوطه. اگر پیش‌فاکتور دارید، عدد خودتان را بگذارید. اگر زمین می‌خرید یا خط اتصال طولانی لازم دارید، سهم هر کیلووات از آن را هم روی همین عدد بگذارید.
نگه‌داری سالانه (پیش‌فرض ۱٫۵ درصد سرمایه) — شست‌وشو، بازدید دوره‌ای، تعویض قطعات، بیمه و پایش.
نتیجه بلافاصله با تغییر هر کدام به‌روز میشود، پس می‌توانید سناریو بسازید: یک بار با خوش‌بینانه‌ترین قیمت، یک بار با بدبینانه‌ترین. اگر پروژه در هر دو حالت منطقی بود، تصمیم‌تان مستحکم است.
پنج کاربرد عملی
۱. غربالگری اولیه. قبل از هر جلسه و استعلامی، در سی ثانیه بفهمید بودجه‌تان اصلاً به مقیاس موردنظر می‌رسد یا نه.
۲. انتخاب بین زمین و پشت‌بام. با همان پول، سقف حدود ۷ درصد ظرفیت بیشتر میدهد، بدون قیمت زمین و هزینهٔ اتصال.
۳. یافتن ظرفیت بهینه نسبت به پلهٔ نرخ. سرمایه را کم و زیاد کنید و ببینید ظرفیت کجا از ۲۰۰ کیلووات رد میشود. عبور از این مرز نرخ را حدود ۲۱ درصد پایین می‌آورد — تله‌ای که در هزینه احداث نیروگاه ۲۰۰ کیلوواتی با عدد نشانش داده‌ایم.
۴. ارزیابی پیشنهادهای دریافتی. وقتی پیمانکاری با فروش تضمینی دورهٔ بازگشت سه‌چهار ساله وعده میدهد، همان فرضها را اینجا وارد کنید. اگر نتیجه نخواند، بپرسید کدام عدد فرق دارد.
۵. آماده‌شدن برای بانک یا شریک. خروجی چاپی به شما جدول جریان نقدی بیست ساله میدهد که نقطهٔ شروع خوبی برای گفت‌وگوی جدی است.
نسخهٔ چاپی
پایین صفحه می‌توانید با ثبت نام و شماره، نسخهٔ چاپی برآورد را بگیرید: همان اعداد به‌علاوهٔ جدول سال‌به‌سال بیست ساله، با امکان «ذخیره به PDF» در هر مرورگر و روی موبایل.
عددهای این برگه دوباره روی سرور محاسبه می‌شوند، نه اینکه از مرورگر گرفته شوند — یعنی چیزی که چاپ میکنید و جایی می‌فرستید قابل اتکاست.
این ابزار چه کاری نمی‌کند
صادق‌بودن دربارهٔ محدودیت‌ها بخشی از قابل‌استفاده‌بودن ابزار است:
طرح توجیهی نیست. برآورد است. برای بانک، شریک یا تصمیم نهایی، مدل مالی با دادهٔ واقعی زمین، تابش و خریدار لازم است.
تورم را لحاظ نمی‌کند. همه‌چیز به قیمت امروز است. در افق بیست ساله این یعنی اگر نرخ خرید تضمینی تعدیل نشود، ارزش واقعی درآمد سالهای آخر کمتر از عدد اسمی خواهد بود.
نرخها تاریخ دارند. مبنای محاسبه شهریور ۱۴۰۵ است و در خود صفحه هم نوشته شده. نرخ خرید تضمینی با مصوبه عوض میشود.
هزینهٔ تأمین مالی در آن نیست. اگر قرار است بخشی از سرمایه وام باشد، هزینهٔ مالی جداگانه حساب میشود؛ روشش در وام و تأمین مالی نیروگاه خورشیدی آمده است.
مجوز را نمی‌بیند. مدت ساخت در بازگشت سرمایه آمده است، ولی پروژهٔ مگاواتی پیش از ساخت هم ماه‌ها درگیر مجوز و استعلام است، و سرمایه‌ای که در آن مدت آماده نگه داشته‌اید هزینهٔ واقعی دارد.
قدم بعدی
ماشینحساب را باز کنید و با بودجهٔ واقعی خودتان یک بار اجرا کنید؛ بعد همان را با نوع نصب دیگر مقایسه کنید. اگر می‌خواهید بدانید فرمول‌های پشت این اعداد چطور کار می‌کنند، محاسبه بازگشت سرمایه قدم‌به‌قدم بازشان کرده است.
برای تبدیل برآورد به طرح واقعی هم درخواست مشاوره ثبت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
ماشینحساب نیروگاه خورشیدی چطور کار میکند؟
برعکس بیشتر ابزارها، از سرمایه شروع میکند نه از ظرفیت: مبلغ موردنظر، نوع نصب و منطقه را وارد میکنید و ظرفیت قابل احداث، تولید سالانه، زمین لازم، درآمد و دورهٔ بازگشت را به تفکیک سه روش فروش برق میگیرید.
آیا محاسبهٔ آنلاین درآمد نیروگاه خورشیدی دقیق است؟
خروجی یک برآورد است، نه طرح توجیهی. فرضها قابل ویرایشاند و اگر استعلام قیمت واقعی داشته باشید و آن را جایگزین کنید، دقت بهمراتب بالاتر میرود. برای تصمیم نهایی و ارائه به بانک، مدل مالی اختصاصی لازم است.
چرا با همان سرمایه، نیروگاه پشتبامی ظرفیت بیشتری میدهد؟
چون نیروگاه زمینی آمادهسازی محوطه، فونداسیون، حصار و جاده هم میخواهد، و هر کیلوواتش حدود ۷ درصد گرانتر تمام میشود. با هفتاد میلیارد تومان حدود ۶۶۷ کیلووات زمینی ساخته میشود در برابر حدود ۷۱۷ کیلووات پشتبامی. قیمت زمین و هزینهٔ اتصال به شبکه هم در این عدد نیست و فاصله را بیشتر میکند.
تورم در محاسبات لحاظ شده است؟
خیر. همهٔ اعداد به قیمت امروز است و نرخها مبنای شهریور ۱۴۰۵ دارند. این را هنگام خواندن درآمد سالهای پایانی قرارداد بیست ساله در نظر بگیرید.
