نرخ فروش برق، تعیینکنندهترین عدد در اقتصاد یک نیروگاه خورشیدی است — بیش از قیمت پنل، بیش از تابش منطقه. دو پروژهٔ کاملاً یکسان که از دو مسیر مختلف برق میفروشند، میتوانند دورهٔ بازگشت سرمایهای داشته باشند که یکی دو برابر دیگری است.
در ایران سال ۱۴۰۵ سه مسیر واقعی برای فروش برق خورشیدی وجود دارد. این مقاله نرخ خرید برق خورشیدی در ۱۴۰۵ را برای هر سه مسیر میآورد و میگوید کدام برای چه کسی مناسب است.
مسیر اول: خرید تضمینی ساتبا
سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) با تولیدکننده قرارداد بیست ساله میبندد و برق را با نرخ مصوب میخرد. خریدار دولت است.
نرخ پلهای و بر اساس ظرفیت است:
| ظرفیت نیروگاه | نرخ خرید تضمینی |
|---|---|
| تا ۲۰۰ کیلووات | ۵٬۸۵۴ تومان بر کیلوواتساعت |
| ۲۰۰ کیلووات تا ۱ مگاوات | ۴٬۶۳۹ تومان بر کیلوواتساعت |
| بالای ۱ مگاوات | نرخ مصوب ندارد |
دو نکته که معمولاً گفته نمیشود:
نرخ پلهای روی کل تولید اعمال میشود، نه فقط بخش مازاد. یعنی نیروگاه ۲۱۰ کیلوواتی تمام برقش را با نرخ ۴٬۶۳۹ میفروشد، نه اینکه ۲۰۰ کیلووات اولش با نرخ بالاتر حساب شود. نتیجهاش این است که ظرفیتهای بین ۲۰۰ تا ۲۵۱ کیلووات از نیروگاه ۱۹۹ کیلوواتی درآمد کمتری میدهند — تلهای که در مقالهٔ ظرفیت ۲۰۰ تا ۵۰۰ کیلووات با عدد نشانش دادهایم.
جدول مصوب ۱۴۰۵ تا سقف یک مگاوات تعریف شده است. پروژههای بزرگتر نرخ تضمینی ندارند و باید از مسیر دیگری قیمتگذاری شوند؛ این را در نیروگاه یک مگاواتی باز کردهایم.
مزایا: درآمد قابل پیشبینی برای بیست سال، نیازی به یافتن مشتری نیست، مسیر اداری جاافتاده و شناختهشده.
معایب: نرخش از فروش در بورس بهمراتب پایینتر است، تعدیل نرخ تابع مصوبه است و قطعی نیست، و تأخیر در پرداخت در سالهای گذشته سابقه داشته است.
مسیر دوم: بورس انرژی، تابلوی سبز
در این مسیر برق مستقیم به صنایع فروخته میشود. منطق تقاضا ساده است: صنایع با قدرت مصرفی بالای یک مگاوات موظفاند بخشی از برق مصرفیشان را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند. اگر نکنند، باید تعرفهٔ تجدیدپذیر بپردازند.
همین تعرفه، سقف طبیعی قیمت در این بازار را میسازد: در مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۱٬۸۹۲ تومان بر کیلوواتساعت. صنعت حاضر است تا نزدیک این عدد برق سبز بخرد، چون جایگزینش پرداخت همان مبلغ بدون گرفتن برق است.
این عدد را درست بخوانید: ۱۱٬۸۹۲ تومان سقف است، نه قیمت قطعی. قیمت واقعی توافقی و معمولاً پایینتر است. اگر در برآوردتان از همین عدد استفاده میکنید، بدانید که خوشبینانهترین سناریو را حساب کردهاید؛ یک سناریوی محافظهکارانه با نرخ ۹٬۰۰۰ تومان هم بسازید.
مزایا: نرخ بهمراتب بالاتر از خرید تضمینی، امکان قرارداد بلندمدت مستقیم با صنعت، و نرخی که با بازار حرکت میکند و در تورم عقب نمیماند.
معایب: قیمت تضمینشده نیست و نوسان دارد، باید خریدار پیدا کرد و مذاکره کرد، و فرایند پذیرش در بورس پیچیدهتر است.
مسیر سوم: خودمصرفی صنعتی
صنعت برای خودش نیروگاه میسازد. اینجا درآمد مستقیمی در کار نیست؛ ارزش پروژه برابر است با هزینهای که دیگر پرداخت نمیشود — یعنی معافیت از تعرفهٔ تجدیدپذیر بهعلاوهٔ کاهش قبض برق.
از نظر عددی، ارزش هر کیلوواتساعت در این مسیر بالاترین مقدار ممکن است، چون نه کارمزد فروش دارد، نه ریسک خریدار، نه ریسک تأخیر پرداخت.
شرط اصلی، همزمانی تولید و مصرف است. نیروگاه خورشیدی حوالی ظهر بیشترین تولید را دارد. اگر خط تولید شما در همان ساعتها کار میکند، این مسیر بهترین گزینه است. اگر شبکار است، برق تولیدی باید به شبکه برود و عملاً به یکی از دو مسیر قبلی برمیگردید.
مزایا: بالاترین ارزش به ازای هر کیلوواتساعت، مصون از ریسک پرداخت و خریدار، کاهش وابستگی به شبکه و قطعی برق.
معایب: فقط برای صنایع با مصرف بالا معنا دارد، ارزشش به تعرفهٔ برق صنعتی گره خورده که متغیر است، و تولید و مصرف باید از نظر زمانی همخوان باشند.
مقایسهٔ عددی سه مسیر
برای یک نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی پشتبامی در کرمان با سرمایهٔ ۳٫۸ میلیارد تومان:
| مسیر | نرخ مؤثر | درآمد سال اول | دورهٔ بازگشت |
|---|---|---|---|
| خرید تضمینی ساتبا | ۵٬۸۵۴ تومان | حدود ۱٬۰۸۳ میلیون تومان | حدود ۳٫۷ سال |
| بورس یا خودمصرفی (سقف) | ۱۱٬۸۹۲ تومان | حدود ۲٬۲۰۰ میلیون تومان | حدود ۱٫۸ سال |
| بورس با نرخ محافظهکارانه | ۹٬۰۰۰ تومان | حدود ۱٬۶۶۵ میلیون تومان | حدود ۲٫۴ سال |
کدام مسیر برای چه کسی؟
سرمایهگذار غیرصنعتی با ظرفیت زیر ۲۰۰ کیلووات: ساتبا. نرخ پلهٔ اولش قابل قبول است، خریدار تضمینشده دارید و فرایندش شناختهشده است.
واحد صنعتی با مصرف روزانه: خودمصرفی. بالاترین ارزش را میگیرید و هیچ ریسک خریداری ندارید.
پروژهٔ بالای یک مگاوات: بورس انرژی یا قرارداد مستقیم. نرخ تضمینی برای این ظرفیت تعریف نشده است.
ظرفیت بین ۲۰۰ تا ۲۵۱ کیلووات با فروش به ساتبا: این ترکیب را اصلاً نسازید. یا ظرفیت را زیر ۲۰۰ کیلووات بیاورید یا بالای ۳۰۰ کیلووات ببرید.
این نرخها تاریخ مصرف دارند
نرخهای این مقاله مربوط به شهریور و مهر ۱۴۰۵ است. نرخ خرید تضمینی با مصوبه تغییر میکند و تعرفهٔ تجدیدپذیر صنایع هم دورهای اعلام میشود. قبل از تصمیم نهایی، نرخ روز را از مرجع رسمی ساتبا استعلام بگیرید.
برای دیدن اثر هر نرخ روی اقتصاد پروژهتان، ماشینحساب نیروگاه خورشیدی نرخ فروش را قابل ویرایش گذاشته است. برای بررسی اینکه کدام مسیر برای واحد شما مناسبتر است هم درخواست مشاوره ثبت کنید.
پرسشهای پرتکرار
نرخ خرید برق خورشیدی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای نیروگاههای تا ۲۰۰ کیلووات ۵٬۸۵۴ تومان و برای ۲۰۰ کیلووات تا یک مگاوات ۴٬۶۳۹ تومان بر کیلوواتساعت با قرارداد خرید تضمینی ساتبا. در بورس انرژی نرخ توافقی است و سقف مقایسهای آن تعرفهٔ تجدیدپذیر صنایع یعنی حدود ۱۱٬۸۹۲ تومان است.
چرا نرخ بورس انرژی از نرخ ساتبا بیشتر است؟
چون در بورس، خریدار یک صنعت است که جایگزینش پرداخت تعرفهٔ تجدیدپذیر بدون دریافت برق است؛ پس حاضر است تا نزدیک آن تعرفه بپردازد. در مقابل، ساتبا نرخ مصوب دولتی میدهد اما خرید را برای بیست سال تضمین میکند.
قرارداد خرید تضمینی ساتبا چند ساله است؟
بیست ساله. برق تولیدی در این مدت با نرخ مصوب خریداری میشود و خریدار دولت است.
آیا نرخ خرید تضمینی در طول قرارداد تعدیل میشود؟
تعدیل تابع مصوبه است و تضمینشده نیست. این مهمترین ریسک مسیر ساتباست و باید در مدل مالی بهصورت سناریو بررسی شود.