برای نیروگاههای بزرگتر از یک مگاوات، خرید تضمینی عملاً در دسترس نیست — جدول نرخ مصوب ۱۴۰۵ تا همان سقف تعریف شده است. پس سؤال «برق را به که بفروشیم؟» از یک انتخاب، به یک ضرورت تبدیل میشود.
جواب اصلی، بورس انرژی است. این مقاله توضیح میدهد این بازار چرا وجود دارد، درآمدش چقدر است و چه چیزی را در ازای نرخ بالاتر میپذیرید.
تقاضا از کجا میآید
نکتهای که فهمش کل ماجرا را روشن میکند: خریدار برق سبز، داوطلب نیست.
صنایع با قدرت مصرفی بالا موظفاند بخشی از برق مصرفیشان را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند. اگر نکنند، باید تعرفهٔ تجدیدپذیر بپردازند — در مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۱٬۸۹۲ تومان بر کیلوواتساعت.
یعنی صنعت سر دوراهی است: یا این مبلغ را بدهد و هیچ برقی نگیرد، یا نزدیک همان مبلغ را بدهد و برق سبز بخرد. طبیعتاً دومی را ترجیح میدهد.
همین، سقف طبیعی قیمت در این بازار را میسازد — و توضیح میدهد چرا نرخ بورس اینقدر از نرخ تضمینی بالاتر است. اینجا با یک خریدار اداری طرف نیستید؛ با کسی طرفید که جایگزینش پرداخت همان پول بدون دریافت کالاست.
اختلاف درآمد
برای یک نیروگاه یک مگاواتی زمینی در منطقهٔ پرتابش با سرمایهٔ حدود ۶۸ میلیارد تومان:
| مسیر | نرخ | درآمد سال اول | بازگشت |
|---|---|---|---|
| خرید تضمینی | برای این ظرفیت نرخ مصوب ندارد | — | — |
| بورس، نرخ سقف | ۱۱٬۸۹۲ تومان | حدود ۲۲ میلیارد تومان | ۳٫۳ سال |
| بورس، نرخ محافظهکارانه | ۹٬۰۰۰ تومان | حدود ۱۶٫۷ میلیارد تومان | ۴٫۴ سال |
عدد ۱۱٬۸۹۲ را درست بخوانید: سقف است، نه قیمت قطعی. قیمت واقعی توافقی است و معمولاً پایینتر. هر برآوردی که با نرخ سقف بسته شود، خوشبینانهترین سناریوست. سناریوی محافظهکارانه را هم بسازید — در ماشینحساب نیروگاه خورشیدی میتوانید نرخ فروش را دستی عوض کنید و اثرش را روی دورهٔ بازگشت ببینید.
در ازای نرخ بالاتر چه میپذیرید
این مسیر مجانی نیست. آنچه از دست میدهید:
قطعیت. خرید تضمینی یعنی خریدار مشخص و نرخ مصوب برای بیست سال. بورس یعنی قیمت متغیر و قرارداد کوتاهتر.
خریدار باید پیدا شود. در مسیر ساتبا خریدار از پیش معلوم است. اینجا باید مذاکره کنید و احتمالاً واسطه و کارگزار در کار است.
پیچیدگی اداری بیشتر. فرایند پذیرش در بورس و الزامات آن سنگینتر از ثبتنام در سامانهٔ خرید تضمینی است.
ریسک تمرکز. اگر تمام تولیدتان به یک صنعت فروخته شود، وضعیت آن صنعت ریسک شماست.
در مقابل، یک مزیت مهم که کمتر گفته میشود: نرخ با بازار حرکت میکند. در افق بلند و در اقتصادی با تورم بالا، این از خودِ اختلاف نرخ امروز هم ارزشمندتر است — چون نرخ مصوب برای تعدیلشدن منتظر مصوبه میماند. تحلیلش در درآمد دلاری از نیروگاه خورشیدی آمده است.
چه کسی باید این مسیر را انتخاب کند
پروژههای بالای یک مگاوات — عملاً انتخاب دیگری ندارند.
پروژههایی که به صنعت نزدیکاند — هم از نظر جغرافیایی و هم از نظر ارتباط تجاری. اگر از قبل با صنعتی کار میکنید، مذاکرهٔ قرارداد برق بسیار سادهتر است.
سرمایهگذارانی که نوسان را تحمل میکنند و در ازایش نرخ بالاتر و حرکت با بازار میخواهند.
در مقابل، اگر ظرفیتتان زیر ۲۰۰ کیلووات است و درآمد قابل پیشبینی میخواهید، خرید تضمینی منطقیتر است. نرخ پلهٔ اولش قابل قبول است و مسیر اداریاش شناختهشده. مقایسهٔ کامل در نرخ خرید برق خورشیدی ۱۴۰۵.
گزینهٔ سوم را فراموش نکنید
اگر خودتان صنعت هستید، شاید اصلاً نباید بفروشید. خودمصرفی همان ارزش بالا را میدهد بدون ریسک خریدار، ریسک پرداخت و پیچیدگی پذیرش — به شرط اینکه تولید و مصرفتان همزمان باشد. تفصیلش در نیروگاه خورشیدی صنعتی.
قواعد تغییر میکنند
الزامات تأمین برق تجدیدپذیر صنایع، تعرفهٔ مربوط و ضوابط پذیرش در بورس، همگی با مصوبه تغییر میکنند. نرخهای این مقاله مبنای مهر ۱۴۰۵ دارند. قبل از تصمیم نهایی، وضعیت روز را از مراجع رسمی استعلام بگیرید.
قدم بعدی
ماشینحساب نیروگاه خورشیدی هر سه مسیر فروش را با ظرفیت و تابش شما کنار هم میگذارد و نرخ را هم قابل ویرایش گذاشته تا سناریوی محافظهکارانه بسازید. برای بررسی امکانسنجی فروش و ساختار قرارداد درخواست مشاوره ثبت کنید.
پرسشهای پرتکرار
فروش برق در بورس انرژی چطور کار میکند؟
برق تولیدی نیروگاه از طریق تابلوی سبز بورس انرژی مستقیم به صنایع فروخته میشود. تقاضا از الزام صنایع پرمصرف به تأمین بخشی از برقشان از منابع تجدیدپذیر میآید.
درآمد فروش برق در بورس چقدر است؟
نرخ توافقی است و سقف مقایسهای آن تعرفهٔ تجدیدپذیر صنایع یعنی حدود ۱۱٬۸۹۲ تومان بر کیلوواتساعت در مهر ۱۴۰۵ است. یک مگاوات در منطقهٔ پرتابش با نرخ سقف حدود ۲۲ میلیارد تومان در سال درآمد دارد، و با نرخ محافظهکارانهتر حدود ۱۶٫۷ میلیارد.
چرا نرخ بورس از خرید تضمینی بیشتر است؟
چون خریدار یک صنعت است که جایگزینش پرداخت تعرفهٔ تجدیدپذیر بدون دریافت هیچ برقی است؛ پس حاضر است تا نزدیک آن تعرفه بپردازد. در مقابل، خرید تضمینی نرخ مصوب پایینتری دارد ولی خرید را برای بیست سال تضمین میکند.
برای نیروگاه بالای یک مگاوات چه مسیری وجود دارد؟
جدول نرخ خرید تضمینی ۱۴۰۵ تا سقف یک مگاوات تعریف شده، پس پروژههای بزرگتر از راه بورس انرژی، قرارداد مستقیم با صنایع یا مزایده قیمتگذاری میشوند.