خانه/مجله/بازار انرژی
بازار انرژی سرمایهگذاری در نیروگاه خورشیدی در تورم؛ بازده واقعی، نه اسمی
۱۴۰۵/۰۷/۱۱ · ۱۰ دقیقه مطالعه
کوتاه‌ترین جواب: نیروگاه خورشیدی در تورم سودده می‌ماند، به شرطی که نرخ فروش برقش با تورم حرکت کند. نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی پشتبامی که برقش را به نرخی می‌فروشد که همپای تورم بالا می‌رود، سالانه حدود ۲۶ درصد بالاتر از تورم بازده میدهد و سرمایه‌اش در ۳٫۸ سال به ارزش واقعی برمی‌گردد. همین نیروگاه با نرخ ثابت تومانی و تورم ۳۵ درصد، هیچ‌وقت ارزش واقعی سرمایه را برنمی‌گرداند.
پس سؤال درست «نیروگاه خورشیدی در تورم خوب است یا بد؟» نیست. سؤال این است: کدام بخش از این معامله به پول امروز بسته شده و کدام بخش به پول فردا؟ این مقاله همین را با عدد باز میکند.
دو ساعت در یک معامله
هر سرمایهگذاری در نیروگاه خورشیدی دو ساعت دارد که با دو سرعت متفاوت کار می‌کنند:
- ساعت سرمایه یک بار و در روز اول زنگ می‌زند. پنل، اینورتر و سازه را با پول امروز می‌خرید و دیگر هیچ تورمی به آن نمی‌رسد. حدود ۷۷ درصد کل هزینهٔ بیست سالهٔ یک نیروگاه پشتبامی همین پرداخت اول است.
- ساعت درآمد و هزینهٔ جاری هر سال زنگ می‌زند، با پول همان سال. فروش برق، نگه‌داری، بیمه، نیروی انسانی.
تورم فقط به ساعت دوم کار دارد. یعنی هر قدر سهم بیشتری از معامله در روز اول تسویه شود، تورم کمتر به آن آسیب می‌زند. نیروگاه خورشیدی از این نظر خوش‌شانس است: سوخت نمی‌خرد و تقریباً تمام هزینه‌اش پیش‌پرداخت است. آنچه در معرض تورم می‌ماند، یکی درآمد است و یکی هزینهٔ نگه‌داری.
قیچی تورم: وقتی نرخ ثابت است و هزینه نه
در مسیر خرید تضمینی، نرخ فروش به تومان در قرارداد نوشته می‌شود و تعدیلش تابع مصوبه است، نه تضمین‌شده. هزینهٔ نگه‌داری ولی هیچ مصوبه‌ای نمی‌خواهد. دستمزد، بیمه و قطعه با تورم بالا می‌روند.
اگر نرخ هیچ تعدیلی نخورد، این دو خط همدیگر را قطع می‌کنند. برای نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی پشتبامی در کرمان، با درآمد سال اول ۱٬۰۷۵ میلیون و هزینهٔ نگه‌داری ۵۷ میلیون تومان:
| تورم سالانه | سالی که هزینهٔ نگه‌داری از درآمد جلو می‌زند |
|---|
| ۲۵٪ | سال چهاردهم |
| ۳۵٪ | سال یازدهم |
| ۴۵٪ | سال نهم |
از آن سال به بعد نیروگاه با نرخ ثابت، هر سال ضرر میدهد؛ با اینکه پنل‌ها سالم‌اند و همان‌قدر برق تولید می‌کنند. این سناریوی بدبینانه است، ولی نشان میدهد چرا بند تعدیل در قرارداد ساتبا مهم‌ترین بند قرارداد است.
بازده واقعی در سه سناریو
حالا همهچیز را به پول امروز برمی‌گردانیم. «بازده واقعی» یعنی بازده سالانه پس از کسر تورم. «بازگشت واقعی» یعنی چند سال طول می‌کشد تا درآمدها، به قدرت خرید امروز، سرمایه را برگردانند.
نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی پشتبامی در کرمان، سرمایهٔ ۳٫۸ میلیارد تومان، فروش تضمینی به نرخ ۵٬۸۵۴ تومان. هزینهٔ نگه‌داری در هر سه سناریو همپای تورم بالا می‌رود:
| تعدیل سالانهٔ نرخ فروش | تورم ۲۵٪ | تورم ۳۵٪ | تورم ۴۵٪ |
|---|
| بدون تعدیل | بازگشت واقعی ۷٫۱ سال، بازده واقعی ۳٪ | برنمیگردد، بازده واقعی منفی ۴٫۵٪ | برنمیگردد، بازده واقعی منفی ۱۱٪ |
| تعدیل به اندازهٔ نیمی از تورم | ۴٫۶ سال، ۱۵٪ | ۵ سال، ۱۱٫۷٪ | ۵٫۵ سال، ۸٫۵٪ |
| تعدیل کامل، همپای تورم | ۳٫۸ سال، ۲۵٫۸٪ | ۳٫۸ سال، ۲۵٫۸٪ | ۳٫۸ سال، ۲۵٫۸٪ |
در ردیف «بدون تعدیل» فرض کرده‌ایم مالک عاقل است و از سالی که نیروگاه ضررده می‌شود آن را متوقف میکند. اگر ادامه دهد، عددها بدتر می‌شوند.
سه نکته از این جدول بیرون می‌آید:
- ردیف آخر همان عددی است که ماشینحساب نشان میدهد. ماشینحساب سود نیروگاه خورشیدی همهچیز را به قیمت امروز حساب میکند، و این دقیقاً معادل فرض «نرخ همپای تورم» است. پس خروجی ماشینحساب را باید خوشبینانهترین سناریوی مسیر تضمینی دانست، نه میانهٔ آن.
- نصف تعدیل، خیلی بیشتر از نصف ارزش را نجات میدهد. حتی در تورم ۴۵ درصد، تعدیلی به اندازهٔ نیمی از تورم بازده واقعی را مثبت و بالای ۸ درصد نگه می‌دارد. فاصلهٔ اصلی بین «هیچ تعدیل» و «کمی تعدیل» است.
- اختلاف ردیف‌ها از اختلاف ستون‌ها بزرگ‌تر است. برای نتیجه، اینکه نرخ با تورم حرکت کند یا نه مهم‌تر از خودِ نرخ تورم است.
مسیرهایی که خودشان با تورم حرکت می‌کنند
دو مسیر فروش دیگر نرخ اداری ندارند. در بورس انرژی، قیمت بین فروشنده و صنعت کشف می‌شود. در خودمصرفی صنعتی، ارزش هر کیلووات‌ساعت همان تعرفه‌ای است که صنعت دیگر پرداخت نمی‌کند. هر دو تمایل دارند با سطح عمومی قیمت‌ها حرکت کنند. با فرض اینکه دقیقاً همپای تورم حرکت کنند، برای همان نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی:
| مسیر فروش | نرخ امروز (تومان) | بازگشت واقعی سرمایه | بازده واقعی سالانه |
|---|
| خرید تضمینی، با تعدیل کامل | ۵٬۸۵۴ | ۳٫۸ سال | ۲۵٫۸٪ |
| تابلوی سبز بورس انرژی | حدود ۹٬۵۰۰ | ۲٫۳ سال | ۴۳٫۶٪ |
| خودمصرفی صنعتی | ۱۱٬۸۹۲ | ۱٫۸ سال | ۵۵٫۲٪ |
این عددها در هر سه نرخ تورم یکسان‌اند، چون فرض کرده‌ایم قیمت با تورم حرکت میکند. ریسک این مسیرها از جنس دیگری است: قیمت بورس ممکن است عقب بماند یا جلو بزند، و تعرفهٔ صنعتی هم سیاست‌گذاری می‌شود. ولی ریسکشان دوطرفه است، در حالی که نرخ ثابت تومانی فقط یک جهت دارد.
برای نیروگاه یک مگاواتی زمینی که بالای سقف خرید تضمینی است و از راه بورس می‌فروشد:
| رشد قیمت بورس | تورم ۲۵٪ | تورم ۳۵٪ | تورم ۴۵٪ |
|---|
| نیمی از تورم | ۵٫۳ سال، ۱۲٫۲٪ | ۵٫۹ سال، ۸٫۷٪ | ۶٫۷ سال، ۵٫۴٪ |
| همپای تورم | ۴٫۲ سال، ۲۳٫۱٪ | ۴٫۲ سال، ۲۳٫۱٪ | ۴٫۲ سال، ۲۳٫۱٪ |
مقایسهٔ کامل مسیرها در نرخ خرید برق خورشیدی ۱۴۰۵ و سازوکار بورس در راهنمای بورس انرژی آمده است.
بازده واقعی را با چه مقایسه کنیم؟
بازده واقعی مثبت در تورم بالا کمیاب است. یک مثال فرضی: سپرده‌ای با سود اسمی ۲۵ درصد در تورم ۳۵ درصد، بازده واقعی منفی ۷٫۴ درصد دارد. یعنی پول هر سال حدود ۷ درصد قدرت خریدش را از دست میدهد، با اینکه رقمش بزرگ‌تر می‌شود.
پس معیار مقایسه برای نیروگاه خورشیدی صفر نیست؛ منفی است. هر ردیفی از جدول‌های بالا که بازده واقعی مثبت دارد، قدرت خرید سرمایه را حفظ و اضافه میکند و از نگه‌داشتن پول نقد بهتر است. ولی مقایسهٔ درست با گزینه‌های دیگری است که بازده واقعی مثبت دارند و ریسک خودشان را دارند. عدد این گزینه‌ها برای هر سرمایه‌گذار متفاوت است و در این مقاله وارد نشده.
یک مزیت دیگر هم در جدول‌ها نیامده: خود نیروگاه دارایی است. تجهیزاتی که امروز با ارز خریده‌اید، ارزش جایگزینی‌شان هم با ارز بالا می‌رود. اگر روزی بخواهید نیروگاه را بفروشید، خریدار باید با قیمت آن روز نیروگاه مشابهی بسازد. درآمد دلاری نیروگاه خورشیدی این جنبه را باز کرده است.
شش تصمیم که نیروگاه را در برابر تورم مقاوم میکند
- مسیر فروشی را انتخاب کنید که نرخش با بازار حرکت میکند. طبق جدول‌ها، این تصمیم از هر انتخاب فنی‌ای اثر بیشتری دارد.
- اگر خرید تضمینی است، بند تعدیل را پیش از امضا بخوانید. فرمول تعدیل، شاخص مبنا و سقف آن را بپرسید و مدل مالی را با سناریوی «نیمی از تورم» بسازید، نه با عدد ماشینحساب.
- پشت‌بام را به زمین ترجیح دهید. بازگشت کوتاه‌تر یعنی بخش بزرگ‌تری از ارزش پیش از فرسایش جمع می‌شود. اگر زمین دارید، سود هر هکتار نشان میدهد بزرگ‌تر ساختن همین اثر را دارد.
- تجهیزاتی بخرید که کمتر نگه‌داری می‌خواهد. هزینهٔ نگه‌داری تنها هزینه‌ای است که با تورم بزرگ می‌شود. پنل با گارانتی بهتر و اینورتر قابل‌اعتماد، همان قیچی را دیرتر می‌بندند. مقایسهٔ عددی در بررسی پنل AE Solar آمده است.
- ساخت را عقب نیندازید. در تورم، هر سال صبر هم یک سال درآمد را از دست میدهد و هم ساخت را گران‌تر میکند. هزینهٔ یک سال صبر این را با عدد نشان میدهد.
- اگر صنعت هستید، برق را برای خودتان تولید کنید. خودمصرفی نیروگاه را از فروشندهٔ برق به قفل قیمت برق تبدیل میکند. هزینهٔ تولید برق خورشیدی این را حساب کرده است.
این عددها چطور حساب شده‌اند
مبنا همان مدلی است که ماشینحساب سایت با آن کار میکند: تولید ۱٬۸۵۰ کیلووات‌ساعت به ازای هر کیلووات در سال در منطقهٔ پرتابش، افت سالانهٔ ۰٫۷ درصد، هزینهٔ تجهیزات ۳۸ میلیون تومان بر کیلووات برای ظرفیت‌های زیر ۲۰۰ کیلووات، و نگه‌داری سالانه ۱٫۵ درصد سرمایه. به این مدل دو چیز اضافه شده: هزینهٔ نگه‌داری سالانه همپای تورم رشد میکند، و نرخ فروش طبق هر سناریو رشد میکند. جریان نقدی هر سال با نرخ تورم به پول امروز برگردانده شده و بازده واقعی همان نرخ بازده داخلی این جریان واقعی است، در افق بیست ساله.
نرخ‌های تورم و تعدیل سناریو هستند، نه پیش‌بینی. هدف این است که حساسیت پروژه را ببینید، نه اینکه عدد آینده را حدس بزنید.
قدم بعدی
اگر در حال مقایسهٔ مسیرهای فروش هستید، مدل مالی را با سناریوهای تورمی بسازید و تصمیم را بر بازده واقعی بگذارید، نه بر سود بیست سالهٔ اسمی. نماد نیرو از ۱۳۸۷ در کرمان نیروگاه خورشیدی طراحی و اجرا میکند و در نیروگاه‌هایی که می‌سازد خودش هم سرمایه‌گذار است. برای مدل مالی اختصاصی درخواست مشاوره ثبت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا سرمایهگذاری در نیروگاه خورشیدی در تورم سودده است؟
اگر نرخ فروش برق با تورم حرکت کند، بله. نیروگاه پشتبامی ۱۰۰ کیلوواتی در کرمان با نرخی همپای تورم، سالانه حدود ۲۶ درصد بالاتر از تورم بازده میدهد. با نرخ ثابت تومانی و تورم ۳۵ درصد، ارزش واقعی سرمایه برنمیگردد. پس انتخاب مسیر فروش و بند تعدیل قرارداد تعیینکننده است.
تورم چه اثری بر نیروگاه خورشیدی دارد؟
تورم به سرمایهٔ اولیه کاری ندارد، چون یک بار و با پول امروز پرداخت شده است. اثرش روی درآمد سالانه و هزینهٔ نگه‌داری است. اگر نرخ فروش ثابت بماند و هزینهٔ نگه‌داری با تورم بالا برود، نیروگاه با تورم ۳۵ درصد از حدود سال یازدهم ضررده می‌شود.
کدام مسیر فروش برق در تورم بهتر است؟
مسیرهایی که نرخشان با بازار حرکت میکند: خودمصرفی صنعتی و فروش در بورس انرژی. با فرض حرکت قیمت همپای تورم، نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی در بورس انرژی حدود ۴۴ درصد و در خودمصرفی حدود ۵۵ درصد بازده واقعی سالانه دارد، در برابر حدود ۲۶ درصد برای خرید تضمینی با تعدیل کامل.
بازده واقعی نیروگاه خورشیدی چقدر است؟
بسته به مسیر فروش و تعدیل نرخ، از منفی تا بیش از ۵۰ درصد بالاتر از تورم. برای خرید تضمینی، اگر نرخ به اندازهٔ نیمی از تورم تعدیل شود، بازده واقعی نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی بین ۸٫۵ تا ۱۵ درصد است، بسته به اینکه تورم ۴۵ یا ۲۵ درصد باشد.
آیا ماشینحساب نیروگاه خورشیدی تورم را حساب میکند؟
ماشینحساب همهچیز را به قیمت امروز حساب میکند. این معادل فرضی است که نرخ فروش و هزینهها دقیقاً همپای تورم حرکت کنند. پس برای مسیر خرید تضمینی، خروجی آن خوشبینانهترین سناریو است و بهتر است مدل را با تعدیل جزئی هم بسنجید.
